Hướng Dẫn PCCC Cho Nhà Trọ, Quán Cà Phê và Cửa Hàng Kinh Doanh: Cẩm Nang An Toàn Từ Thiết Bị Đến Kỹ Năng Thoát Nạn

Bài viết cung cấp thông tin chi tiết về các yêu cầu PCCC cho nhà trọ, quán cà phê và cửa hàng kinh doanh. Tìm hiểu về nguyên nhân gây cháy, trang bị thiết bị PCCC phù hợp, lối thoát nạn an toàn và kỹ năng ứng phó khi có sự cố. Đảm bảo an toàn cho mình và người xung quanh với những hướng dẫn thực tế và dễ áp dụng.

PCCC Cho Nhà Trọ, Quán Cà Phê, Cửa Hàng Kinh Doanh Cần Những Gì? Cẩm Nang An Toàn Từ Thiết Bị Đến Kỹ Năng Thoát Nạn

Một đám cháy tại cơ sở nhỏ thường không bắt đầu từ sự cố quá phức tạp. Nguyên nhân có thể chỉ là ổ cắm quá tải, dây điện bị hở, bộ sạc xe điện không bảo đảm chất lượng, bếp nấu bị bỏ quên hoặc tàn thuốc rơi vào vật liệu dễ cháy. Tuy nhiên, trong không gian chứa nhiều người và hàng hóa, ngọn lửa nhỏ có thể phát triển rất nhanh, tạo ra khói độc, làm mất điện và chặn lối thoát chỉ trong thời gian ngắn.

Đó là lý do chủ cơ sở cần hiểu rõ PCCC cho nhà trọ, quán cà phê, cửa hàng kinh doanh cần những gì, thay vì chỉ mua một vài bình chữa cháy để đối phó khi kiểm tra. Phòng cháy, chữa cháy hiệu quả phải là sự kết hợp giữa mặt bằng an toàn, lối thoát thông thoáng, thiết bị phù hợp, hệ thống điện được kiểm soát và con người biết cách ứng phó.

Các yêu cầu cụ thể còn phụ thuộc vào loại hình hoạt động, diện tích, số tầng, số người có mặt, khối lượng hàng hóa, tính chất vật liệu, công năng kết hợp và quy định áp dụng tại từng thời điểm. Vì vậy, nội dung dưới đây là khung hướng dẫn thực tế để chủ cơ sở tự rà soát; không thay thế hồ sơ thiết kế, thẩm duyệt, nghiệm thu, kiểm tra hoặc hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền khi công trình thuộc diện phải thực hiện các thủ tục đó.

Tại sao cơ sở nhỏ vẫn có nguy cơ cháy lớn?

Nhiều người cho rằng chỉ nhà xưởng, trung tâm thương mại hoặc tòa nhà cao tầng mới cần hệ thống PCCC nghiêm ngặt. Trên thực tế, nhà trọ, quán cà phê và cửa hàng nhỏ có những đặc điểm khiến hậu quả cháy có thể đặc biệt nghiêm trọng.

Thứ nhất, đây thường là nhà phố có chiều ngang hẹp, chiều sâu lớn, chỉ có một lối ra phía trước. Nếu tầng trệt chứa xe máy, bàn ghế hoặc hàng hóa và xảy ra cháy tại đây, người ở các tầng trên rất dễ bị cô lập.

Thứ hai, cơ sở nhỏ thường sử dụng nhiều thiết bị điện trên hệ thống điện vốn được thiết kế cho nhà ở. Máy lạnh, tủ lạnh, máy pha cà phê, bếp điện, biển quảng cáo, máy tính, máy sấy, camera và bộ sạc cùng hoạt động có thể gây quá tải nếu không tính toán công suất.

Thứ ba, lượng chất cháy trong không gian nhỏ thường rất lớn. Nệm, chăn, rèm, mút xốp, gỗ trang trí, giấy, thùng carton, nhựa, quần áo và bao bì đều có thể làm đám cháy lan nhanh, sinh nhiều khói độc.

Thứ tư, người thuê trọ và khách hàng không phải lúc nào cũng quen mặt bằng. Khi mất điện hoặc khói che khuất tầm nhìn, họ có thể chạy nhầm vào nhà vệ sinh, kho kín hoặc khu vực không có đường ra.

Cuối cùng, nguy cơ tăng cao tại những ngôi nhà kết hợp nhiều công năng như vừa ở, vừa bán hàng, vừa làm kho và vừa để xe. Việc thiếu ngăn cách giữa các khu vực khiến lửa và khói dễ lan từ tầng trệt lên cầu thang, phòng ngủ hoặc không gian tập trung đông người.

PCCC không đơn thuần là mua bình chữa cháy

Một phương án PCCC đầy đủ cần trả lời được năm câu hỏi:

1. Nguồn nào có thể phát sinh cháy?
2. Trong cơ sở có những vật liệu nào làm lửa lan nhanh?
3. Người bên trong phát hiện cháy bằng cách nào?
4. Mọi người sẽ thoát ra đâu nếu lối đi quen thuộc bị chặn?
5. Ai báo động, gọi 114, cắt điện và sử dụng phương tiện chữa cháy ban đầu?

Nếu chỉ có bình chữa cháy nhưng không có báo động sớm, đám cháy có thể đã lớn trước khi được phát hiện. Nếu có chuông báo nhưng lối thoát bị khóa hoặc chất đầy hàng, người bên trong vẫn gặp nguy hiểm. Nếu có đầy đủ thiết bị nhưng không ai biết sử dụng, hiệu quả xử lý cũng rất thấp. Vì vậy, thiết bị, hạ tầng và kỹ năng phải được chuẩn bị đồng bộ.

Những trang bị PCCC cơ bản cần có ở mọi loại hình

Dù là nhà trọ, quán cà phê hay cửa hàng kinh doanh, chủ cơ sở nên xem xét đầy đủ các nhóm trang bị và giải pháp sau.

1. Bình chữa cháy phù hợp với nguy cơ

Bình bột ABC là loại phổ biến, có thể xử lý nhiều đám cháy ban đầu liên quan đến chất rắn như gỗ, giấy, vải; chất lỏng dễ cháy và một số nguy cơ cháy khí. Tuy nhiên, bột sau khi phun có thể phát tán rộng, gây bẩn và ảnh hưởng đến thiết bị điện tử.

Bình khí CO2 thường được bố trí tại khu vực có tủ điện, máy tính, máy pha cà phê hoặc thiết bị điện vì không để lại cặn. Người sử dụng phải cầm đúng tay xách và tránh chạm vào loa phun kim loại khi đang xả, bởi nhiệt độ rất thấp có thể gây bỏng lạnh. CO2 cũng có thể gây nguy hiểm trong không gian quá kín, do đó người dùng phải bảo đảm đường thoát và rời khỏi khu vực khi cần thiết.

Khu bếp có dầu, mỡ cần giải pháp phù hợp với cháy dầu ăn. Không được dùng nước dội vào chảo dầu đang cháy vì nước có thể làm dầu bắn tung, khiến lửa bùng lên. Với bếp thương mại, có thể cần bình chữa cháy chuyên dụng cho dầu mỡ hoặc hệ thống chữa cháy hóa chất ướt tùy quy mô và yêu cầu áp dụng.

Chăn chữa cháy có thể hỗ trợ phủ kín một đám cháy nhỏ trong dụng cụ nấu hoặc dập lửa trên quần áo. Đây chỉ là phương tiện hỗ trợ, không thay thế bình chữa cháy và không nên sử dụng nếu người thao tác phải tiến quá gần ngọn lửa lớn.

Bình phải được đặt ở vị trí dễ thấy, dễ lấy, gần đường di chuyển và lối ra. Không để bình sau tủ, dưới đống hàng, trong phòng khóa hoặc sát nguồn nhiệt. Số lượng, loại bình và khoảng cách bố trí phải căn cứ vào diện tích, từng tầng, từng khu vực nguy hiểm và tiêu chuẩn, quy định áp dụng, không nên mua theo cảm tính.

2. Thiết bị phát hiện và cảnh báo cháy

Báo cháy sớm đặc biệt quan trọng tại nhà trọ vì đám cháy có thể xảy ra khi mọi người đang ngủ. Đầu báo khói thường phù hợp với phòng ngủ, hành lang, cầu thang và khu vực sinh hoạt. Đầu báo nhiệt có thể phù hợp hơn tại bếp hoặc nơi thường xuyên xuất hiện hơi nước, khói nấu ăn, nhằm hạn chế báo giả.

Cơ sở có nhiều tầng, nhiều phòng nên ưu tiên thiết bị liên kết với nhau. Khi một đầu báo hoạt động, chuông hoặc còi tại các khu vực khác cũng phải đủ lớn để người đóng cửa phòng vẫn nghe thấy. Tùy quy mô, hệ thống có thể gồm trung tâm báo cháy, đầu báo, nút nhấn khẩn cấp, chuông, còi và đèn cảnh báo.

Không lắp đầu báo tùy tiện ngay sát quạt, cửa gió điều hòa hoặc nơi luồng không khí làm khói khó tiếp cận cảm biến. Pin, nguồn điện và tín hiệu kết nối phải được thử định kỳ. Tuyệt đối không tháo pin đầu báo chỉ vì thiết bị thỉnh thoảng báo giả; cần xác định nguyên nhân và điều chỉnh vị trí hoặc thay thiết bị phù hợp.

Nếu có thiết bị đốt nhiên liệu, máy phát, bếp gas, bình nước nóng dùng gas hoặc gara kín, chủ cơ sở cũng nên đánh giá nguy cơ khí carbon monoxide để trang bị thiết bị cảnh báo phù hợp.

3. Lối thoát nạn và chỉ dẫn thoát hiểm

Lối thoát phải luôn thông thoáng và có thể mở nhanh từ bên trong mà không cần tìm chìa khóa hoặc thao tác phức tạp. Hành lang, cầu thang và cửa ra không được biến thành nơi để xe, trữ hàng, đặt bàn ghế hoặc chứa thùng carton.

Đèn EXIT giúp xác định cửa ra, còn đèn chiếu sáng sự cố giúp nhìn thấy đường đi khi mất điện. Hai thiết bị này không thay thế nhau. Cần thử chế độ pin dự phòng, bởi đèn vẫn sáng khi có điện không đồng nghĩa với việc nó sẽ hoạt động khi nguồn điện chính bị cắt.

Sơ đồ thoát nạn nên thể hiện vị trí “Bạn đang ở đây”, hướng đến cửa ra, cầu thang, bình chữa cháy, nút báo cháy và điểm tập kết. Sơ đồ cần đơn giản, dễ hiểu, đặt tại vị trí dễ quan sát thay vì treo cho đủ thủ tục.

Nếu công trình có lồng sắt hoặc khung bảo vệ, phải có cửa thoát khẩn cấp mở được từ bên trong và dụng cụ mở đặt tại vị trí quy định, dễ tiếp cận. Thang dây hoặc dây thoát hiểm chỉ có giá trị khi phù hợp độ cao, có điểm neo chắc chắn và người sử dụng đã được hướng dẫn. Không nên xem đây là giải pháp thay thế cho lối thoát an toàn của công trình.

4. Hệ thống điện an toàn

Điện là nguồn gây cháy phổ biến nhưng lại thường bị xem nhẹ. Chủ cơ sở cần kiểm tra tiết diện dây dẫn, thiết bị bảo vệ, khả năng chịu tải và cách phân chia mạch điện. Các nhóm tải lớn như máy lạnh, bếp điện, máy pha cà phê, bình nước nóng, biển hiệu hoặc khu sạc xe điện nên có mạch và thiết bị bảo vệ phù hợp.

Tủ điện cần có aptomat tổng và aptomat nhánh, được ghi nhãn để có thể cắt đúng khu vực khi khẩn cấp. Tủ phải dễ tiếp cận nhưng được bảo vệ khỏi trẻ em, nước, hàng hóa và va đập. Không đặt vật dễ cháy sát tủ điện.

Không sử dụng dây nối dài như đường điện cố định. Không cắm nối tiếp nhiều ổ chia, không cuộn dây điện khi đang cấp tải lớn và không dùng phích cắm bị lỏng, cháy sém. Khi ổ cắm nóng bất thường, phát tiếng nổ lách tách, có mùi khét hoặc đổi màu, phải ngừng sử dụng và gọi người có chuyên môn kiểm tra.

Việc tự đấu nối, kéo dây qua vật sắc nhọn, để dây dưới thảm hoặc luồn qua nơi ẩm ướt đều làm tăng nguy cơ chập cháy. Hệ thống điện cần được kiểm tra định kỳ, nhất là trước mùa nắng nóng hoặc khi cơ sở bổ sung thiết bị công suất cao.

5. Nội quy, biển báo và phương án xử lý sự cố

Mỗi cơ sở nên có nội quy về sử dụng điện, nguồn lửa, bếp nấu, hút thuốc, lưu trữ hàng hóa và sạc pin. Biển cấm lửa, cấm hút thuốc phải đặt đúng khu vực có nguy cơ thay vì treo tràn lan.

Phương án xử lý cần phân công rõ người báo động, người gọi 114, người hướng dẫn thoát nạn, người cắt điện khi an toàn và người sử dụng phương tiện chữa cháy ban đầu. Với cơ sở nhỏ, một người có thể đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, nhưng mọi nhân viên đều phải biết ưu tiên cứu người và báo động.

Thông tin cần cung cấp khi gọi 114 gồm địa chỉ chính xác, loại hình cơ sở, vị trí đang cháy, khả năng có người mắc kẹt, vật liệu nguy hiểm nếu có và số điện thoại liên hệ. Nên cử người ra vị trí thuận lợi để hướng dẫn lực lượng chữa cháy tiếp cận.

6. Dụng cụ hỗ trợ cứu nạn

Đèn pin, búa, kìm cộng lực hoặc dụng cụ phá dỡ có thể hữu ích nếu được bố trí đúng chỗ và có người biết dùng. Mặt nạ lọc khói có thể hỗ trợ trong một số tình huống nhưng không tạo ra oxy, không bảo vệ trong mọi loại khí độc và không phải lý do để quay lại khu vực cháy.

Cơ sở cũng cần có tủ sơ cứu cơ bản, danh sách liên hệ khẩn cấp và điểm tập kết ngoài nhà. Sau khi ra ngoài, mọi người phải tập trung để kiểm đếm, tránh trường hợp lực lượng cứu nạn phải tìm kiếm một người thực tế đã rời đi.

PCCC cho nhà trọ cần những gì?

Nhà trọ có mức rủi ro cao vì người thuê ngủ tại công trình, mỗi phòng có thói quen sinh hoạt khác nhau và chủ nhà khó giám sát liên tục. Một phòng có thể sử dụng đồng thời bếp, điều hòa, tủ lạnh, bình nước nóng, máy sấy và nhiều bộ sạc, làm tải điện thay đổi rất lớn.

Cảnh báo cháy phải đủ sớm và đủ rộng

Nên bố trí đầu báo tại các tầng, hành lang, khu vực chung và những vị trí phù hợp gần phòng ngủ. Với dãy trọ nhiều phòng hoặc nhà trọ nhiều tầng, cảnh báo nên liên kết để cháy tại tầng trệt vẫn đánh thức được người ở tầng trên.

Chuông phải đủ âm lượng. Nếu có người cao tuổi, người khiếm thính hoặc khu vực ồn, cần xem xét đèn cảnh báo hoặc giải pháp hỗ trợ phù hợp. Chủ nhà phải kiểm tra đầu báo định kỳ và nghiêm cấm việc người thuê tháo pin, che cảm biến hoặc tự ý ngắt hệ thống.

Lối thoát không được đi xuyên qua khu vực nguy hiểm

Cầu thang là đường thoát chính nên không thể đồng thời là nơi chứa đồ. Xe máy, tủ giày, bình gas, vật dụng cũ và thùng carton phải được di chuyển khỏi lối đi.

Nhà có điều kiện nên bố trí lối thoát thứ hai độc lập. Lối này có thể là cầu thang khác, cửa ra khu vực an toàn hoặc giải pháp được thiết kế phù hợp với công trình. Không coi cửa sổ bị hàn kín hay sân thượng khóa ngoài là lối thoát.

Cửa ra vào phải mở được nhanh từ phía trong. Chìa khóa dự phòng cần được quản lý để vừa bảo đảm an ninh, vừa không cản trở thoát nạn. Nếu dùng khóa điện, cần có cơ chế mở khi mất điện và thao tác mở khẩn cấp rõ ràng.

Kiểm soát khu vực để xe và sạc xe điện

Xe máy chứa nhiên liệu và có nhiều chi tiết nhựa, cao su nên khi cháy có thể tạo nhiệt lượng cùng lượng khói rất lớn. Khu để xe cần có lối đi, không xếp xe kín cửa và không đặt xe sát tủ điện, cầu thang hoặc nguồn lửa.

Việc sạc xe điện cần được quản lý riêng. Chỉ sử dụng bộ sạc phù hợp, ổ cắm chắc chắn và dây dẫn đủ tải. Không sạc bằng ổ chia tạm bợ, không để bộ sạc trên vật liệu dễ cháy, không sạc pin có dấu hiệu phồng, nứt, biến dạng, nóng bất thường hoặc từng bị ngập nước.

Nên bố trí khu vực sạc được kiểm soát, thông thoáng và có thiết bị bảo vệ điện phù hợp. Hạn chế sạc qua đêm hoặc sạc khi không có người giám sát. Tuyệt đối không đặt xe hoặc pin trên lối thoát nạn. Khi pin đang cháy, việc xử lý có thể phức tạp và tái cháy; người không được đào tạo không nên mạo hiểm tiếp cận.

Quản lý bếp nấu trong phòng

Chủ nhà cần quy định rõ loại bếp được phép sử dụng và vị trí đặt bếp. Không đặt bếp sát nệm, rèm, quần áo hoặc vách dễ cháy. Bình gas phải có nguồn gốc rõ ràng, van và ống dẫn còn tốt; nếu ngửi thấy mùi gas, không bật hoặc tắt công tắc điện, không tạo tia lửa, cần khóa van nếu có thể thực hiện an toàn, mở thông thoáng tự nhiên và đưa mọi người ra ngoài.

Bếp điện không có ngọn lửa vẫn có thể gây cháy nếu quá tải, quá nhiệt hoặc bị bỏ quên. Người thuê cần rút điện thiết bị sinh nhiệt sau khi sử dụng khi hướng dẫn của nhà sản xuất cho phép.

Hướng dẫn người thuê ngay khi nhận phòng

Khi bàn giao phòng, chủ nhà nên chỉ rõ lối ra, vị trí bình chữa cháy, cách báo động, điểm tập kết và số 114. Nội quy phải dễ đọc, có thể gửi thêm qua nhóm liên lạc của khu trọ.

Nên tổ chức thực hành tình huống định kỳ: phát hiện khói, hô hoán, nhấn báo cháy, gọi cứu hỏa và thoát ra điểm tập kết. Việc thực hành giúp phát hiện những vấn đề mà kiểm tra bằng mắt khó nhận ra, chẳng hạn chuông không nghe thấy trong phòng đóng kín hoặc cửa sân thượng quá khó mở.

PCCC cho quán cà phê cần những gì?

Quán cà phê có sự kết hợp của khách hàng, thiết bị điện công suất cao, bếp, vật liệu trang trí và đôi khi có gas hoặc cồn. Quán trong nhà phố, tầng hầm, tầng lửng hoặc tầng cao càng phải chú ý đến dòng người thoát nạn.

Bảo vệ khu vực pha chế và bếp

Máy pha cà phê, máy xay, tủ lạnh, máy làm đá, lò nướng, bếp từ và máy rửa thường hoạt động liên tục. Mỗi thiết bị cần ổ cắm, dây dẫn và mạch điện phù hợp; không dồn nhiều thiết bị công suất lớn vào một ổ chia.

Khu bếp cần vệ sinh dầu mỡ định kỳ. Mỡ bám ở chụp hút, lưới lọc và đường ống có thể bắt lửa và đưa cháy lan sang khu vực khác. Nếu quán có hoạt động nấu nướng thương mại, phải đánh giá yêu cầu đối với chụp hút, ống thoát, hệ thống chữa cháy tự động cho bếp và bình chữa cháy chuyên dụng.

Van gas nên đặt ở vị trí dễ thao tác khi khẩn cấp nhưng được bảo vệ khỏi va chạm. Đường ống, van và mối nối cần được kiểm tra rò rỉ bằng phương pháp an toàn; không dùng ngọn lửa để thử.

Chọn đầu báo phù hợp để giảm báo giả

Không nên tùy tiện tháo đầu báo khói vì hơi nước hoặc khói bếp gây báo giả. Giải pháp đúng là đánh giá lại vị trí lắp, tăng hiệu quả hút khói hoặc sử dụng đầu báo nhiệt ở khu vực phù hợp. Phòng khách, hành lang, kho và lối đi vẫn cần khả năng phát hiện cháy sớm.

Chuông báo cháy phải nghe được khi quán mở nhạc. Quán có nhiều tầng cần bảo đảm tín hiệu cảnh báo truyền đến mọi khu vực, kể cả nhà vệ sinh, phòng nhân viên và sân thượng.

Giữ lối đi cho khách luôn thông thoáng

Bàn ghế không được xếp làm hẹp hành lang hoặc cản cửa. Khi thay đổi cách trang trí cho sự kiện, lễ, Tết, chủ quán phải kiểm tra lại đường thoát. Rèm, cây trang trí, bảng quảng cáo và dây đèn không được che biển EXIT hoặc đầu báo.

Nếu quán có phòng kín, tầng lửng hoặc khu vực ít người qua lại, cần chỉ dẫn rõ hướng ra. Cửa thoát không được khóa trong giờ phục vụ. Nhân viên phải biết cách hướng dẫn khách, bởi trong hoảng loạn khách thường chạy theo lối đã đi vào dù có lối thoát khác gần hơn.

Kiểm soát vật liệu trang trí

Mút cách âm, cây khô, vải, gỗ mỏng, xốp và vật liệu trang trí trần tường có thể làm đám cháy lan cực nhanh. Khi thiết kế quán, cần ưu tiên vật liệu có đặc tính chống cháy phù hợp và không che kín thiết bị PCCC.

Nến, đèn dầu hoặc cồn trang trí phải được hạn chế và quản lý nghiêm ngặt. Không đặt nguồn lửa trên bàn dễ đổ, sát rèm hoặc nơi trẻ em có thể chạm tới. Khu vực hút thuốc phải tách khỏi vật liệu dễ cháy và có dụng cụ chứa tàn thuốc an toàn.

Huấn luyện nhân viên theo từng ca

Mỗi ca làm việc phải có người biết vị trí aptomat, van gas, bình chữa cháy và nút báo cháy. Nhân viên cần được hướng dẫn cách báo động, dẫn khách ra ngoài, hỗ trợ trẻ em hoặc người gặp khó khăn khi di chuyển và kiểm tra nhanh các khu vực nếu điều kiện an toàn cho phép.

Nhân viên không được trì hoãn báo cháy chỉ vì sợ ảnh hưởng kinh doanh. Cháy nhỏ có thể phát triển rất nhanh; báo động, gọi 114 và sơ tán luôn phải được ưu tiên.

PCCC cho cửa hàng kinh doanh cần những gì?

“Cửa hàng kinh doanh” là nhóm rất rộng. Cửa hàng quần áo, tạp hóa, điện máy, mỹ phẩm, nội thất, phụ kiện và hóa chất có mức độ nguy hiểm khác nhau. Vì vậy, trước khi mua thiết bị, cần xác định hàng hóa nào dễ cháy, hàng nào phát sinh khí độc, có chất lỏng dễ cháy hay không và lượng tồn kho tối đa là bao nhiêu.

Bố trí hàng hóa không che lối thoát

Kệ hàng phải tạo thành lối đi liên tục đến cửa ra. Không xếp hàng cao thiếu ổn định, che đầu báo, che đèn EXIT hoặc cản đầu phun sprinkler nếu có. Hàng hóa không được lấn chiếm cầu thang và hành lang.

Không tận dụng gầm cầu thang thoát nạn làm kho. Bao bì, xốp và carton phải được thu gom thường xuyên. Kho cần được sắp xếp theo nhóm hàng, chừa khoảng cách an toàn với đèn, tủ điện và thiết bị sinh nhiệt.

Nếu cửa hàng dùng cửa cuốn, phải có phương án mở khi mất điện và mọi nhân viên cần biết thao tác. Không nên để cửa cuốn là rào cản duy nhất giữa người bên trong và lối ra. Cửa phụ hoặc lối thoát khác phải được duy trì nếu công trình có bố trí.

Quản lý biển hiệu và hệ thống điện ngoài mặt tiền

Biển quảng cáo thường hoạt động nhiều giờ, chịu mưa nắng và có thể che kín ban công hoặc cửa sổ. Dây điện, bộ nguồn và đèn biển hiệu cần được lắp đặt đúng kỹ thuật, có thiết bị bảo vệ riêng và được kiểm tra khi xuất hiện nhấp nháy, mùi khét hoặc nóng bất thường.

Không để biển quảng cáo bịt kín toàn bộ mặt tiền đến mức cản trở thoát nạn và cứu hộ. Mặt tiền phải có vị trí tiếp cận phù hợp cho lực lượng chữa cháy theo điều kiện thực tế của công trình.

Kiểm soát kho và hàng nguy hiểm

Sơn, dung môi, cồn, bình xịt, pin, bật lửa, hóa chất và khí đóng bình cần được lưu trữ theo yêu cầu riêng, tránh nhiệt, tia lửa và ánh nắng trực tiếp. Không nhập hoặc tồn trữ vượt quá khả năng bảo quản an toàn của cơ sở.

Hàng có phản ứng hóa học không được xếp chung nếu có nguy cơ tương tác. Bao bì phải nguyên vẹn, có nhãn và thông tin xử lý sự cố. Cửa hàng kinh doanh vật liệu hoặc hóa chất nguy hiểm cần được tư vấn chuyên môn, bởi bình chữa cháy thông dụng có thể không phù hợp với mọi chất.

Duy trì an toàn khi đóng cửa

Nhiều vụ cháy cửa hàng xảy ra ban đêm khi không có người. Cuối ca cần có quy trình tắt thiết bị không cần thiết, kiểm tra bếp, nguồn nhiệt, thùng rác, bộ sạc và tủ điện. Các thiết bị phải duy trì như tủ lạnh hoặc hệ thống an ninh cần dùng mạch điện ổn định, không cắm chung với tải tạm thời.

Camera có thể giúp phát hiện bất thường nhưng không thay thế hệ thống báo cháy. Nếu cửa hàng có nhiều hàng hóa và thường xuyên không có người, nên cân nhắc giải pháp cảnh báo từ xa phù hợp.

Cách sử dụng bình chữa cháy an toàn

Chỉ chữa cháy khi đám cháy còn nhỏ, có bình phù hợp, khói chưa quá dày và người sử dụng luôn có lối thoát phía sau. Trước khi thao tác, phải hô hoán, kích hoạt báo động và gọi hỗ trợ.

Cách sử dụng phổ biến là mang bình đến khoảng cách an toàn, rút chốt, hướng vòi vào gốc lửa, bóp van và lia ngang để phủ chất chữa cháy. Người dùng nên đứng đầu hướng gió nếu điều kiện cho phép và không quay lưng vào lối thoát.

Nếu lửa không giảm nhanh, bình sắp hết, khói dày lên hoặc nhiệt tăng mạnh, phải dừng chữa và thoát ra ngay. Không quay lại lấy tài sản. Bình đã xả, dù chỉ một phần, cần được kiểm tra và nạp lại theo yêu cầu.

Kỹ năng thoát nạn khi có cháy và khói

Khi phát hiện cháy, hãy hô “cháy”, kích hoạt thiết bị báo động và gọi 114 sớm nhất có thể. Cắt điện hoặc khóa gas chỉ khi thao tác có thể thực hiện nhanh và an toàn.

Di chuyển theo lối thoát gần nhất, cúi thấp khi có khói vì lớp không khí gần sàn có thể ít khói hơn. Không sử dụng thang máy. Trước khi mở cửa, có thể kiểm tra nhiệt ở mặt ngoài bằng mu bàn tay; nếu cửa hoặc tay nắm quá nóng, không mở và phải tìm hướng khác.

Không trốn trong nhà vệ sinh vì đây thường không phải không gian chống cháy và có thể không có lối ra. Không nhảy từ tầng cao nếu chưa có hướng dẫn hoặc thiết bị cứu nạn phù hợp.

Nếu bị mắc kẹt, hãy vào phòng có cửa sổ hoặc ban công hướng ra ngoài, đóng cửa ngăn khói, chèn các khe nếu có thể và gọi 114 để cung cấp vị trí. Ra hiệu bằng đèn, vải sáng màu hoặc âm thanh. Không tự ý chạy xuyên qua vùng lửa, khói dày nếu không xác định được đường ra.

Khi quần áo bén lửa, không chạy. Hãy dừng lại, nằm xuống và lăn để dập lửa; người hỗ trợ có thể dùng chăn chữa cháy phù hợp phủ lên nạn nhân. Sau đó cần sơ cứu và gọi hỗ trợ y tế.

Kiểm tra và bảo dưỡng: Có thiết bị nhưng phải luôn hoạt động

Thiết bị PCCC không thể mua một lần rồi bỏ quên. Cơ sở nên lập danh mục gồm tên thiết bị, vị trí, ngày kiểm tra, tình trạng, thời hạn bảo dưỡng và người phụ trách.

Hằng ngày hoặc theo ca, nhân viên có thể quan sát lối ra, cửa thoát, tủ điện, khu vực bếp và tình trạng hàng hóa. Định kỳ cần kiểm tra bình chữa cháy có nguyên chốt, vòi không hỏng, vỏ không gỉ và đồng hồ áp suất ở trạng thái phù hợp. Với bình không có đồng hồ, việc đánh giá phải theo hướng dẫn của nhà sản xuất và đơn vị chuyên môn.

Đèn EXIT, đèn sự cố phải được thử trong tình trạng mất nguồn chính. Đầu báo, chuông, nút nhấn và trung tâm báo cháy cần thử theo quy trình, tránh kích hoạt báo động gây hiểu nhầm cho khách hoặc người thuê.

Hệ thống chữa cháy cố định, máy bơm, họng nước, sprinkler và thiết bị chuyên dụng phải được kiểm tra, bảo dưỡng bởi người hoặc đơn vị đủ năng lực theo yêu cầu. Không sơn đầu phun, không treo đồ lên đường ống và không khóa van hệ thống nếu không có quy trình kiểm soát.

Hồ sơ PCCC và trách nhiệm pháp lý cần lưu ý

Yêu cầu pháp lý không giống nhau cho mọi cơ sở. Việc một nhà trọ, quán cà phê hoặc cửa hàng có phải thẩm duyệt thiết kế, nghiệm thu, lập hồ sơ quản lý, thành lập lực lượng PCCC cơ sở hoặc thực hiện thủ tục khác hay không phụ thuộc vào quy mô, chiều cao, diện tích, công năng và phân loại theo quy định hiện hành.

Chủ cơ sở nên chủ động xác định mô hình của mình thuộc nhóm nào, liên hệ cơ quan chức năng hoặc đơn vị tư vấn có năng lực khi xây mới, cải tạo, đổi công năng hoặc mở rộng. Không nên sao chép hồ sơ của cơ sở khác vì điều kiện công trình có thể hoàn toàn khác nhau.

Những tài liệu nên được quản lý gồm nội quy, sơ đồ thoát nạn, phương án xử lý cháy, danh sách người phụ trách, hồ sơ kiểm tra điện, biên bản bảo dưỡng thiết bị, hướng dẫn vận hành và nhật ký tự kiểm tra. Hồ sơ không chỉ phục vụ kiểm tra mà còn giúp chủ cơ sở biết thiết bị nào sắp hết hạn hoặc hạng mục nào chưa được khắc phục.

Bảng tự kiểm tra nhanh dành cho chủ cơ sở

Chủ nhà trọ, quán cà phê và cửa hàng có thể đi một vòng quanh cơ sở rồi tự trả lời các câu hỏi sau:

• Cửa thoát có mở được ngay từ bên trong không?
• Có vật dụng, xe hoặc hàng hóa chắn hành lang và cầu thang không?
• Nếu cháy ở tầng trệt, người trên tầng cao còn đường ra nào khác không?
• Đèn EXIT và đèn sự cố có hoạt động khi cắt điện không?
• Chuông báo cháy có nghe rõ trong phòng kín, kho, nhà vệ sinh và tầng trên không?
• Bình chữa cháy có đúng loại, dễ lấy và còn trong tình trạng sử dụng được không?
• Nhân viên hoặc người thuê có biết cách dùng bình và gọi 114 không?
• Tủ điện có bị che kín hoặc đặt gần vật liệu dễ cháy không?
• Ổ cắm có dấu hiệu nóng, lỏng, cháy sém hoặc đang bị cắm quá nhiều thiết bị không?
• Bếp, bình gas và khu pha chế có được tách khỏi vật liệu dễ cháy không?
• Khu để xe và sạc xe điện có chắn lối thoát không?
• Kho hàng có được sắp xếp gọn, giới hạn số lượng và giữ khoảng cách với nguồn nhiệt không?
• Sơ đồ thoát nạn có đúng với mặt bằng hiện tại không?
• Có điểm tập kết và cách kiểm đếm người sau khi sơ tán không?
• Thiết bị đã được kiểm tra, bảo dưỡng và ghi nhận đầy đủ chưa?

Chỉ cần một câu trả lời “không” cũng có thể là dấu hiệu cơ sở đang tồn tại lỗ hổng cần khắc phục.

Biến PCCC thành thói quen để bảo vệ người và tài sản

Câu trả lời cho vấn đề PCCC cho nhà trọ, quán cà phê, cửa hàng kinh doanh cần những gì không nằm ở một danh sách thiết bị duy nhất. Một cơ sở an toàn cần có lối thoát thực sự sử dụng được, cảnh báo đủ sớm, bình chữa cháy đúng loại, hệ thống điện đúng tải, hàng hóa được kiểm soát và con người biết phản ứng đúng lúc.

Chủ cơ sở nên bắt đầu bằng việc loại bỏ ngay những nguy cơ dễ thấy: mở thông lối thoát, dọn hàng khỏi cầu thang, thay ổ cắm hỏng, kiểm tra bình chữa cháy và thử chuông báo. Sau đó, cần đánh giá chuyên sâu hơn về hệ thống điện, ngăn cháy, báo cháy, chữa cháy cố định và yêu cầu pháp lý phù hợp với công trình.

Quan trọng nhất, PCCC phải trở thành công việc thường xuyên chứ không phải hoạt động chỉ thực hiện trước đợt kiểm tra. Một phút kiểm tra ổ cắm cuối ngày, một lần thử đèn sự cố đúng lịch hoặc một buổi hướng dẫn nhân viên có thể ngăn chặn thiệt hại rất lớn. Khi thiết bị được duy trì tốt, lối thoát luôn thông thoáng và mọi người biết mình phải làm gì, khả năng bảo vệ tính mạng trong những phút đầu của sự cố sẽ được nâng lên rõ rệt.